Wolfgang Rihm: Sostenuto

CD - ‘Kunst is tijdloos en getuigt van het menselijk bestaan, door de eeuwen der eeuwen’, zei de Duitse componist Wolfgang Rihm ooit. Vandaar dat hij zich niet bindt aan om het even welke stroming of systeem.
cover: Koninklijk Concertgebouworkest
cover: Koninklijk Concertgebouworkest

‘Componisten moeten hun fantasie koesteren; hun ideale toestand is de totale zelfverwerkelijking. Ze moeten niet stilstaan bij een werk, maar moeten steeds weer op zoek gaan: componeren is als een perpetuum mobile.’

Vandaar dat Rihm als een razende componeert. Al zijn ideeën en visies worden direct getoetst. Zo groeit zijn oeuvre als een groot levensverhaal. En vandaar dat hij zich niet bindt aan om het even welke stroming of systeem. De hele wereldgeschiedenis, de vele eeuwen muziektraditie, dat is zijn bron, zijn referentiekader. Steeds weer resoneert het bekende mee, steeds weer krijgen gekende menselijke emoties een klank die even vertrouwd als nieuw en confronterend is. Steeds weer lijkt het alsof de muziek van Rihm eigenlijk al diep binnen in onze eigen geest klonk. En steeds weer zet diezelfde muziek aan tot denken, reflecteren, mediteren.

Met het orkestwerk Sostenuto is dat niet anders. het achtste werk dat het Concertgebouworkest van Rihm uitvoert, beleefde op 5 maart 2020, toen nog met publiek, zijn wereldpremière.

De titel betekent zowel ‘aangehouden’ of ‘doorklinkend’ als ‘langzaam’ en ‘gedragen’ en de tempo-indicatie luidt Andante sostenuto, aanhoudend rustig. Met daarbij de opmerking dat een star tempo uit den boze is. De noten moeten vloeien, overvloeien. Net zoals bij het gebruik van het sostenutopedaal van de piano alle noten blijven doorklinken, zo bouwen in Sostenuto immense samenklanken zich op. Zo verschieten welhaast Debussyaanse akkoorden, aangezet door uit de hoogte neerdalende melodielijnen, regelmatig tot overdonderende clusters waaruit vervolgens weer een aanzet tot een nieuwe golf voortkomt. Gedurende het werk neemt de onrust toe tot er een climax volgt met een even kort als nerveus duet van snaredrums. Uiteindelijk dooft het werk langzaam uit, al is dat op zodanige wijze dat een vervolg niet uitgesloten lijkt.

De perpetuum mobile moet immers in beweging blijven.