Beethoven Symfonie nr. 2

Terugkijkend vanuit de 21ste eeuw, met de wetenschap van wat er in Beethovens carrière nog aan hemelbestormends zal gaan komen, is de Tweede symfonie nog stevig verankerd in de traditie van Beethovens voorgangers Haydn en Mozart.

De voltooiing van Beethovens Tweede symfonie vond plaats in Heiligenstadt, waar hij zich had teruggetrokken in een poging te genezen van gehoorproblemen. Dat het hem duidelijk werd dat er geen genezing mogelijk was - hij overwoog zich zelfs van het leven te beroven - is te lezen in het even beroemde als aangrijpende Heiligenstadt-testament, dat hij in die periode aan zijn broers Carl en Johann schreef.

Beethovens muziek werd vaak beïnvloed door zijn persoonlijke omstandigheden maar in dit geval hield Beethoven kennelijk zijn kaarten nog tegen de borst. De overwegend zonnige muziek van de Tweede symfonie verraadt zijn somberheid niet.

Toch had Beethoven, aangemoedigd door het succes van zijn Eerste symfonie, besloten zijn publiek wat meer uit te dagen. In de vorm van de symfonie zijn er al wat onregelmatigheden, zoals de grote lengte van de gehele symfonie en het definitieve afscheid van het traditionele menuet, dat nu een puntig scherzo was geworden. Daarnaast begint de muziek zelf al echt Beethoveniaanse trekjes te vertonen: manisch gedreven en fel geaccentueerd als het moet, ontroerend zangerig waar het kan. In onze oren zijn dat nog geen schokkende noviteiten, maar tijdgenoten dachten daar heel anders over. Na de première in het Weense Theater an der Wien op 5 April 1803 beschreef een recensent van de Zeitung für die elegante Welt de symfonie als "een afschuwelijk kronkelende, gewonde draak die weigert te sterven, maar in het vierde deel doodbloedt". In 1811, na een uitvoering in Parijs, schrijft de componist Giuseppe Cambini: "Nog maar nauwelijks heeft hij de ziel vervuld van zoete melancholie, of hij verscheurt haar met barbaarse akkoorden. Volgens mij huizen er zowel duiven als krokodillen in hem".

Koen Kleijn