Ontmoet het orkest

Het Koninklijk Concertgebouworkest

 

Het Koninklijk Concertgebouworkest behoort al 130 jaar tot de absolute wereldtop. Critici roemen telkens weer de orkestklank, die uit duizenden herkenbaar is. De strijkers klinken ‘fluwelig’, het koper heeft een ‘gouden’ klank, het timbre van de houtblazers is heel persoonlijk en de slagwerkers uit Amsterdam hebben wereldfaam opgebouwd. Hierbij speelt de bijzondere akoestiek van Het Concertgebouw, gebouwd naar een ontwerp van de architect A.L. van Gendt, een belangrijke rol. Maar niet elk orkest klinkt in de Grote Zaal als het Concertgebouworkest. Belangrijk is ook de invloed van de chef-dirigenten, waarvan er sinds de oprichting van het orkest in 1888 slechts zeven zijn geweest.

Even bepalend zijn de orkestmusici; het Concertgebouworkest heeft er 120, afkomstig uit zo'n 25 landen. Ondanks de omvang musiceert het als een kamerorkest. Er wordt naar elkaar geluisterd en op elkaar ingespeeld. Dat vraagt een grote individuele kwaliteit en groot vertrouwen in elkaar. De sfeer op het podium, de Amsterdamse wortels en de organisatiestructuur – orkestleden maken deel uit van het bestuur – scheppen daarvoor de juiste omstandigheden. Musici kunnen schitteren en houden tegelijkertijd zorg voor het collectief. Zij delen de ambitie om telkens de hoogste kwaliteit te leveren en veel meer te bereiken dan perfect gespeelde noten.

Willem Mengelberg
Willem Mengelberg

De zeven chef-dirigenten

Het Concertgebouworkest heeft tot nu toe zeven chef-dirigenten gehad: Willem Kes (chef-dirigent van 1888-1895), Willem Mengelberg (1895-1945), Eduard van Beinum (1945-1959), Bernard Haitink (1961-1988), Riccardo Chailly (1988-2004), Mariss Jansons (2004-2015) en Daniele Gatti (september 2016 tot augustus 2018).

Willem Mengelberg legde de grondslag voor de grote Mahler-traditie. Eduard van Beinum bracht de symfonieën van Bruckner en Franse muziek opnieuw onder de aandacht. Bernard Haitink verfijnde de orkestklank, verbreedde het repertoire en maakte grote indruk met de in tal van Europese landen op tv uitgezonden Kerstmatinees. In 1999 werd hij benoemd tot eredirigent. Riccardo Chailly gaf een belangrijke impuls aan de interpretatie van hedendaagse muziek en opera. Onder Mariss Jansons was er veel aandacht voor vooraanstaande twintigste-eeuwse componisten als Sjostakovitsj en Messiaen. Daniele Gatti verrijkte de symfonische traditie van het orkest met Frans repertoire en muziek van de Tweede Weense School.

Samenwerking met componisten

In de vijftig jaar dat Willem Mengelberg het orkest leidde, dirigeerden belangrijke componisten meer dan eens het orkest. De samenwerking met componisten is altijd gebleven. Zo traden in de afgelopen jaren John Adams, Thomas Adès, George Benjamin en Tan Dun in de voetsporen van dirigerende componisten als Richard Strauss, Gustav Mahler, Claude Debussy, Igor Stravinky, Bruno Maderna, Witold Lutosławski, Otto Ketting, Luciano Berio, Pierre Boulez en Hans Werner Henze.

Componist Thomas Adès dirigeert eigen werk bij het Koninklijk Concertgebouworkest
Componist Thomas Adès repeteert eigen werk met het Koninklijk Concertgebouworkest (© Renske Vrolijk)

Repertoire

Het Concertgebouworkest wordt geroemd om uitvoeringen van het werk van Mahler en Bruckner en om zijn bijzondere langlopende concerttradities als de Passieuitvoering en de Kerstmatinee. In de vernieuwende serie Horizon wordt nieuwe opdrachtcomposities en twintigste-eeuwse muziek geprogrammeerd rond een telkens wisselend thema in samenwerking met diverse culturele partners. Nauwe samenwerkingen met wereldberoemde gastdirigenten en specialisten dragen bij aan de orkestklank en aan de grote flexibiliteit binnen het drie eeuwen omspannende repertoire. Nikolaus Harnoncourt was in hoge mate verantwoordelijk voor de reputatie van het orkest in het achttiende-eeuwse repertoire.


 

Feiten en cijfers

Het Concertgebouworkest werd opgericht in 1888. Bij het honderdjarig jubileum in 1988 kreeg het orkest het predikaat Koninklijk. Hare Majesteit de Koningin is beschermvrouwe van het orkest.

Jaarlijks geeft het orkest zo’n 80 concerten in Het Concertgebouw en 40 op andere belangrijke podia over de hele wereld. In BOZAR te Brussel is het orkest in residence.

Het orkest bereikt jaarlijks ongeveer 250.000 concertbezoekers. Door de regelmatige radio- en tv-uitzendingen in samenwerking met AVROTROS, en tegenwoordig ook met Mezzo tv en Unitel Classica, wordt dat bereik verveelvoudigd. Van de ruim elfhonderd plaat-, cd- en dvd-opnamen zijn er vele internationaal onderscheiden. Sinds 2004 heeft het orkest zijn eigen label: Concertgebouworkest Live.

 

Altviolist Vilém Kijonka tijdens Side by Side Praag. (© Peter Tollenaar)
Altviolist Vilém Kijonka tijdens Side by Side Praag. (© Peter Tollenaar)

In 2013 vierde het orkest zijn 125-jarig jubileum met onder meer een wereldtournee door zes werelddelen. Tussen 2016 en 2018 trad het orkest op in alle 28 lidstaten van de Europese Unie onder de noemer RCO meets Europe, waarbij in ieder land een werk samen met een jeugdorkest uit het desbetreffende land werd uitgevoerd (Side by Side).

Het Concertgebouworkest wordt mede gefinancierd door het Ministerie van OCW, de Gemeente Amsterdam, sponsoren, fondsen en vele donateurs wereldwijd. Het grootste deel van de inkomsten wordt gegenereerd door concertopbrengsten in binnen- en buitenland.