Nieuws

Nieuwsoverzicht

Nikolaus Harnoncourt (1929 - 2016)

06 maart 2016

Zondag 6 maart ontvingen wij het trieste bericht van het overlijden van onze honorair gastdirigent, Nikolaus Harnoncourt. Wij leven mee met zijn vrouw Alice Harnoncourt en zijn familie.

Nikolaus Harnoncourt neemt afscheid van de orkestleden na zijn laatste concert met het Concertgebouworkest 2013 (foto: Renske Vroijk)

Toen hij in april 2012 het Koninklijk Concertgebouworkest leidde in de Missa solemnis van Beethoven, zei hij in een interview met NRC Handelsblad: ‘Dit is waarschijnlijk de laatste keer, nieuwe plannen zijn er niet en om die nu nog te maken.’ Krap twee maanden later liet hij weten toch nog een keer terug te willen komen. In oktober 2013 nam hij alsnog afscheid van het orkest met een bijzondere, karakteristiek tegendraadse uitvoering van Bruckners Vijfde symfonie.

Op 5 december vorig jaar – daags voor zijn 86e verjaardag – beëindigde Nikolaus Harnoncourt zijn fenomenale dirigentencarrière. 'Geliefd publiek', lazen de bezoekers van de Weense Musikverein op een handgeschreven brief, 'mijn lichamelijke krachten gebieden me af te zien van verdere plannen.'

Nikolaus Harnoncourt was een zeer invloedrijk dirigent en een van de belangrijkste pioniers van de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk. Samen met zijn vrouw Alice richtte hij Concentus Musicus Wien op, dat vanaf 1957 veelvuldig optrad en veel succesvolle opnames uitbracht. Zo nam hij samen met Gustav Leonhardt alle cantates van Bach op.

Bij het Concertgebouworkest debuteerde hij in 1975 met Bachs Johannes-Passion. Een jaar later volgde de Matthäus-Passion. Met zijn interpretaties voegde hij een belangrijk hoofdstuk toe aan de passietraditie van het orkest. Harnoncourt leidde in Amsterdam een aantal indrukwekkende operaproducties, waaronder de Da Ponte-opera’s van Mozart. In de loop der jaren breidde hij zijn repertoire gestaag uit van Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert naar Schumann, Brahms, Dvořák, Smetana, Bruckner en zelfs componisten als Berg en Gershwin. In oktober 2000 werd hij benoemd tot honorair gastdirigent.

Ook bij de Berliner Philharmoniker, de Wiener Philharmoniker en het Chamber Orchestra of Europe was Harnoncourt een geliefd gastdirigent. Hij leidde operavoorstellingen bij de bekende operahuizen in Milaan, Zürich en Wenen. Daarnaast bleef Harnoncourt tot zijn dood verbonden aan zijn eigen Concentus Musicus.

Onder de opnamen die hij maakte met het Concertgebouworkest, waarvan vele in de prijzen vielen, vinden we onder meer de twaalf laatste symfonieën van Haydn, Mozarts Le nozze di Figaro en alle symfonieën van Schubert. Vele van deze opnamen vielen in de prijzen. In 1980 ontving Harnoncourt de Erasmusprijs. Vanwege zijn grote verdiensten voor het Nederlandse muziekleven in het algemeen en voor het Concertgebouworkest in het bijzonder, werd Nikolaus Harnoncourt in december 2006 benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

'Maestro Harnoncourts stilistische benadering en zijn onophoudelijke onderzoek naar klank en interpretatie behoren tot de belangrijkste muzikale verrichtingen van de afgelopen halve eeuw. Zijn belangrijkste nalatenschap voor ons, zijn nieuwsgierigheid gecombineerd met zijn gezag, zullen we niet vergeten.'
- Daniele Gatti, toekomstig chef-dirigent

'Nikolaus Harnoncourt was decennialang  een groot inspirator voor musici en muziekliefhebbers. Steeds vertrok hij moedig vanuit de tekst of de partituur. Hij bleef altijd zoeken naar het verhaal. Niet naar schoonheid, niet naar dogma's. Hij is een van de grootste leraren die ik ooit ontmoette.'
- Jan Raes, algemeen directeur

'Nikolaus Harnoncourt  werkte bijna altijd uit het manuscript van de componist, waaruit hij zijn eigen "uitvoeringseditie" maakte voor de musici. Hij nam twee generaties van onze musici mee op een muzikale ontdekkingsreis, met zijn boeiende uitleg van de context van een werk en de daarbij passende klankbeelden, zonder ooit in droge musicologische termen te vervallen. Onze musici en ons publiek zullen hem zeer missen.'
- Joel Ethan Fried, Artistieke directeur


Lees ook de persoonlijke herinneringen van orkestleden aan Nikolaus Harnoncourt.

Deel: